صفحه اصلی > مقالات > سبک زندگی دینی  >  آیین همسرداری در احادیث اسلامی 
آیین همسرداری در احادیث اسلامی
آیین همسرداری در احادیث اسلامی

 منبع :

 نويسنده : عبدالرحیم موگهی     ایمیل :

 نوشته شده در تاريخ : 1391/12/17  

آیین همسرداری

آیین همسرداری در احادیث اسلامی

یكی از موضوعات مهمی كه هر مؤمنی خواهان فهم آن از كلام درربار معصومین علیهم السلام است، موضوع «آیین همسرداری» است

عبدالرحیم موگهی

به نام آنكه دل كاشانه اوست // چراغ هر كسی در خانه اوست
یكی از موضوعات مهمی كه هر مؤمنی خواهان فهم آن از كلام درربار معصومین علیهم السلام است، موضوع «آیین همسرداری» است. بدین منظور، بر آن شدیم تا به «آیین همسرداری در احادیث اسلامی» نظری بیفكنیم و «40 حدیث» در این زمینه را برگزینیم و با ترجمه هایی دقیق و روان همراه سازیم و با عنوان هایی زیبا و تفكر برانگیز زمینه تدبر فراهم كنیم و این نكته را نیز خاطرنشان كنیم كه 20 حدیث آغازین آن ها مربوط به «اخلاق شوهر نسبت به همسر» و 20 حدیث پسین آن ها مربوط به «اخلاق زن نسبت به همسر» است.
چشمان امید ما می گوید كه این «حدیث گزینی» مطبوعتان می آید و مقبولتان می افتد؛ اما «خواجه شیراز» نیز چه در سفته است كه گفته است:
صالح و طالح متاع خویش نمودند // تا كه قبول افتد كه در نظر آید
یادآوری می شود كه مبلغان محترم می توانند در ماه مبارك رمضان این موضوع را در قالب سخنرانی كوتاه (10 دقیقه ای) بین دو نماز یا بعد از نماز صبح مطرح كرده و هر روز یك یا دو مورد از وظایف زن یا مرد را بیان كنند. البته مبلغان هنرمند با طرح مقدمه و ارائه توضیح و سپس نتیجه گیری مطلوب از این احادیث، جلسات با بركت و پرفیضی خواهند داشت.

اخلاق شوهر نسبت به همسر
اظهار محبت بیشتر: ایمان بیشتر
1- پیامبر عزیز خدا صلی الله علیه و آله می فرمایند:
«كلما ازداد العبد ایمانا ازداد حبا للنسآء (1) ؛ هر چه ایمان بنده زیاد شود، محبت [وی] به زن ها نیز زیاد می شود.»

دوستدار اهل بیت علیهم السلام دوستدار همسر است

2- امام صادق علیه السلام می فرمایند:
«كل من اشتد لنا حبا اشتد للنساء حبا (2) ؛ هر كس بیشتر دوستدار ما (خاندان عصمت و طهارت) باشد، به زن ها (همسرش) نیز بیشتر دوستی می كند.»

صفای زندگی اینجاست، اینجا
3- حضرت امیرالمؤمنین علی علیه السلام می فرمایند:
«فدارها علی كل حال واحسن الصحبة لها فیصفو عیشك (3) ؛ همیشه با همسرت مدارا كن، و با او به نیكی همنشینی كن تا زندگیت باصفا شود.»

از تكبر و خشونت بپرهیز
4- پیامبر عزیز خدا صلی الله علیه و آله می فرمایند:
«خیر الرجال من امتی الذین لایتطاولون علی اهلیهم و یحنون علیهم ولا یظلمونهم (4) ؛ بهترین مردان امت من، آن كسانی هستند كه نسبت به خانواده خود خشن و متكبر نباشند و بر آنان ترحم و نوازش كنند و به آنان آزار نرسانند.»

سیلی، هرگز!
5- پیامبر عزیز خدا صلی الله علیه و آله می فرمایند:
«فای رجل لطم امراته لطمة، امرالله عزوجل مالك خازن النیران فیلطمه علی حر وجهه سبعین لطمة فی نار جهنم (5) ؛ هر كس به صورت زنش سیلی بزند، خداوند به آتشبان جهنم دستور می دهد تا در آتش جهنم هفتاد سیلی بر صورت او بزند.»

من تو را دوست دارم
6- پیامبر عزیز خدا صلی الله علیه و آله می فرمایند:
«قول الرجل للمراة انی احبك لا یذهب من قلبها ابدا (6) ؛ این گفتار مرد به همسرش كه «من تو را دوست دارم» ، هرگز از قلب زن بیرون نمی رود.»

تامین سعادت دینی و دنیایی همسر
7- پیامبر عزیز خدا صلی الله علیه و آله می فرمایند:
«للمراة علی زوجها ان یشبع بطنها، و یكسو ظهرها، ویعلمها الصلاة والصوم والزكاة ان كان فی مالها حق، ولاتخالفه فی ذلك (7) ؛ حق زن بر شوهرش این است كه او را سیر كند، لباس بپوشاند، نماز و روزه و زكات را - اگر در مال زن حق زكاتی است - به او یاد دهد، و زن نیز در این كارها با او مخالفت نورزد.»

این هم جهاد در راه خداست
8- امام رضا علیه السلام می فرمایند:
«الكآد علی عیاله من حل كالمجاهد فی سبیل الله (8) ؛ كسی كه از راه حلال برای تامین رفاه خانواده اش تلاش می كند، همچون مجاهدی است كه در راه خدا جهاد می كند.»

آیا هدیه هم می خری؟
9- پیامبر عزیز خدا صلی الله علیه و آله می فرمایند:
«من دخل السوق فاشتری تحفة فحملها الی عیاله كان كحامل صدقة الی قوم محاویج ولیبدا بالاناث قبل الذكور فان من فرح ابنته فكانما اعتق رقبة من ولد اسماعیل ومن اقر بعین ابن فكانما بكی من خشیة الله ومن بكی من خشیة الله ادخله الله جنات النعیم (9) ؛ هر كس به بازار رود و هدیه ای برای خانواده اش بخرد و ببرد، [پاداش او] مانند كسی است كه برای نیازمندان صدقه می برد [. و هنگامی كه هدیه را به خانه می برد] ، باید، قبل از پسران، به دختران بدهد، زیرا كسی كه دخترش را شادمان كند، مانند كسی است كه یك بنده از فرزندان اسماعیل را آزاد كرده است. و هر كس [با دادن هدیه ای] چشم پسری را روشن كند، گویا از ترس خدا گریسته است و هر كس از ترس خدا بگرید، خداوند او را داخل نعمت های بهشت كند.»

بازار و خرید گوشت
10- امام سجاد علیه السلام می فرمایند:
«لان ادخل السوق ومعی درهم ابتاع به لحما لعیالی وقد قرموا الیه احب الی من ان اعتق نسمة (10) ؛ برای من به بازار رفتن و خرید یك درهم گوشت برای خانواده ام كه میل به گوشت دارند، از بنده آزاد كردن دوست داشتنی تر است.»

هر میوه ای كه همه مردم از آن می خورند، باید به خانواده اش بخوراند و در روزهای عید خوراك آنان را افزایش دهد، و چیزهایی برای آنان فراهم كند كه در روزهای دیگر فراهم نمی كرده است

سوغاتی را فراموش نكن
11- امام صادق علیه السلام می فرمایند:
«اذا سافر احدكم فقدم من سفره فلیات اهله بما تیسر (11) ؛ هرگاه یكی از شما به مسافرت رود و سپس از سفر برگردد، پس باید برای خانواده خود به اندازه ای كه توانایی دارد سوغاتی بیاورد.»

برای او آرایش می كنی؟
12- امام باقر علیه السلام می فرمایند:
«النسآء یحببن ان یرین الرجل فی مثل ما یحب الرجل ان یری فیه النسآء من الزینة (12) ؛ همان گونه كه مردان دوست دارند زینت و آرایش را در زنانشان ببینند، زنان نیز دوست دارند زینت و آرایش را در مردانشان ببینند.»

خانه را گرم نگه دار
13- امام رضا علیه السلام می فرمایند:
«بنبغی للمؤمن ان ینقص من قوت عیاله فی الشتآء ویزید فی وقودهم (13) ؛ سزاوار است كه مؤمن در زمستان از خوراك خانواده اش كم كند، و بر [چوب و زغال و] وسیله گرم كننده آنان بیفزاید.»

شاد ساختن خانواده در مناسبت های فرخنده
14- راوی می گوید به امام صادق علیه السلام عرض كردم: حق زن بر شوهرش چیست؟ حضرت فرمودند:
«... ولاتكون فاكهة عامة الا اطعم عیاله منها ولایدع ان یكون للعید عندهم فضل فی الطعام وان یسنی لهم فی ذلك شی ء ما لم یسن لهم فی سآئر الایام (14) ؛... هر میوه ای كه همه مردم از آن می خورند، باید به خانواده اش بخوراند و در روزهای عید خوراك آنان را افزایش دهد، و چیزهایی برای آنان فراهم كند كه در روزهای دیگر فراهم نمی كرده است.»

تهمت و سوء ظن هرگز
15- امام صادق علیه السلام می فرمایند:
«لا تقذفوا نسآءكم فان فی قذفهن ندامة طویلة وعقوبة شدیدة (15) ؛ به زنان خود تهمت نزنید [و نسبت ناروا ندهید] ، زیرا در این كار، [برای شما] پشیمانی طولانی و كیفر سختی خواهد بود.»

خدا كند تو بیایی
16- پیامبر عزیز خدا صلی الله علیه و آله می فرمایند:
«هلك بذی المروة ان یبیت الرجل عن منزله بالمصر الذی فیه اهله (16) ؛ از جوانمردی دور است كه [مردی] در شهری كه خانواده اش هستند باشد، ولی در غیر خانه خود بخوابد.»

آداب ورود به خانه
17- امام صادق علیه السلام می فرمایند:
«یسلم الرجل اذا دخل علی اهله واذا دخل یضرب بنعلیه ویتنحنح یصنع ذلك حتی یؤذنهم انه قد جآء حتی لا یری شیئا یكرهه (17) ؛ هنگامی كه مرد با خانواده اش برخورد می كند، [به آنان] سلام كند و هنگام ورود با صدای كفش و با سرفه كردن، خانواده اش را از آمدن خود با خبر كند، تا اینكه چیزی نبیند كه او را ناخوش آید.»

در كنار همسر نشستن
18- پیامبر عزیز اسلام صلی الله علیه و آله می فرمایند:
«جلوس المرء عند عیاله احب الی الله تعالی من اعتكاف فی مسجدی هذا (18) ؛ نشستن مرد در كنار خانواده اش، نزد خدای بزرگ دوست داشتنی تر از اعتكاف [و نشستن] در این مسجد من است.»

تا كنون لقمه در دهانش گذاشته ای؟
19- پیامبر عزیز خدا صلی الله علیه و آله می فرمایند:
«ان الرجل لیؤجر فی رفع اللقمة الی فی امراته (19) ؛ مرد در برابر لقمه ای كه در دهان زنش می گذارد پاداش می برد.»

كتك نزن، فریاد نكش!
20- پیامبر عزیز خدا صلی الله علیه و آله به یكی از زنان درباره حق زن بر شوهرش می فرمایند:
«حقك علیه ان یطعمك مما یاكل ویكسوك مما یلبس ولا یلطم ولا یصیح فی وجهك (20) ؛ حق تو بر شوهرت این است كه از آنچه خود می خورد به تو غذا دهد، و از آنچه خود می پوشد تو را نیز بپوشاند، و به روی تو سیلی نزند و فریاد نكشد.»

اخلاق زن نسبت به همسر
زیور اطاعت به گردن آویز
21- پیامبر عزیز خدا صلی الله علیه و آله می فرمایند:
«ان للرجل حقا علی امراته اذا دعاها ترضیه واذا امرها (21) لا تعصیه ولا تجاوبه بالخلاف ولا تخالفه (22) ؛ مرد حقی بر زنش دارد [و آن حق این است كه] چنانچه او را صدا زند پاسخ دهد، و هنگامی كه او را دستوری دهد سرپیچی نكند و پاسخ مخالف ندهد و با او مخالفت نورزد.»

باران عشق و محبت
22- امام رضا علیه السلام می فرمایند:
«اعلم ان النسآء شتی فمنهن الغنیمة والغرامة و هی المتحببة لزوجها والعاشقة له... (23) ؛ بدان كه زنان گوناگونند، برخی از آنان دستاوردی گرانبها و تاوان [رنج های آدمی] هستند و این زن كسی است كه به شوهرش محبت می كند و عاشق اوست.»

رضایت و شفاعت
23- امام باقر علیه السلام می فرمایند:
«لا شفیع للمراة انجح عند ربها من رضا زوجها (24) ؛ برای زن هیچ شفیعی نزد پروردگارش به اندازه رضایت شوهرش سودمندتر نیست.»

عطر مهر و محبت
24- پیامبر عزیز خدا صلی الله علیه و آله می فرمایند:
«للرجل علی المراة ان تلزم بیته وتودده وتحبه وتشفقه وتجتنب سخطه وتتبع مرضاته وتوفی بعهده ووعده (25) ؛ حق مرد بر زن این است كه [زن] ملازم خانه او باشد، و به شوهرش دوستی و محبت و دلسوزی كند، و از خشم وی دوری گزیند، و آنچه را مورد رضایت اوست انجام دهد، و به پیمان و وعده وی وفادار باشد.»

سرانجام ناسپاسی
25- امام صادق علیه السلام می فرمایند:
«ایما امراة قالت لزوجها: ما رایت قط من وجهك خیرا فقد حبط عملها (26) ؛ هر زنی به شوهرش بگوید: من از تو هرگز خیری ندیدم، [ثواب] كارش از بین می رود.»

لجبازی هرگز
26- پیامبر عزیز خدا صلی الله علیه و آله می فرمایند:
«خیر نسائكم الودود الولود المؤاتیة وشرها اللجوج (27) ؛ بهترین زنانتان زنی است كه با محبت، فرزندآور و سازگار باشد، و بدترین آنان زنی است كه لجباز باشد.»

خشمگین كردن شوهر هرگز
27- پیامبر عزیز خدا صلی الله علیه و آله می فرمایند:
«طوبی لامراة رضی عنها زوجها (28) ؛ خوشا به حال زنی كه شوهرش از او راضی باشد.»

اذیت نكن
28- پیامبر عزیز خدا صلی الله علیه و آله می فرمایند:
«من كان له امراة تؤذیه لم یقبل الله صلاتها ولا حسنة من عملها حتی تعینه وترضیه وان صامت الدهر وقامت واعتقت الرقاب وانفقت الاموال فی سبیل الله وكانت اول من ترد النار ثم قال: وعلی الرجل مثل ذلك الوزر والعذاب اذا كان لها مؤذیا ظالما (29) ؛ كسی كه زنی دارد كه [آن زن] به او آزار می رساند، خداوند نماز و كارهای نیك زن را نمی پذیرد تا اینكه به مرد كمك و او را راضی كند، اگر چه این زن تمام عمر را روزه بگیرد و نماز بخواند و بندگان را آزاد و دارایی [اش] را در راه خدا انفاق كند. و این زن نخستین كسی است كه وارد آتش جهنم می شود. سپس حضرت فرمودند: مرد نیز چنین گناه و عذابی دارد اگر زنش را آزار رساند و [به او] ستم كند.»

چگونه می توانی او را غمگین ببینی؟
29- امام صادق علیه السلام می فرمایند:
«... سعیدة سعیدة امراة تكرم زوجها ولا تؤذیه وتطیعه فی جمیع احواله (30) ؛ خوشا به سعادت و خوشا به سعادت آن زنی باد كه شوهرش را بزرگ دارد و به او آزار نرساند و همیشه از شوهرش فرمانبری كند.»

چشمداشت بجا و منطقی
30- پیامبر عزیز خدا صلی الله علیه و آله می فرمایند:
«لا یحل للمراة ان تتكلف زوجها فوق طاقته (31) ؛ برای زن جایز نیست كه شوهرش را به بیش از توانایی اش مجبور كند.»

مهمان، با اجازه شوهر
31- پیامبر عزیز خدا صلی الله علیه و آله می فرمایند:
«ایها الناس ان لنسآءكم علیكم حقا ولكم علیهن حقا حقكم علیهن [... ان] لا یدخلن احدا تكرهونه بیوتكم الا باذنكم (32) ؛ مردم! زن های شما بر شما حقی دارند و شما هم بر آنان حقی دارید. حق شما بر آنان این است كه كسی را كه شما رضایت ندارید، بدون اجازه به منزلتان وارد نكنند.»

هم به استقبالش برو و هم او را بدرقه كن
32- مردی خدمت رسول خدا صلی الله علیه و آله آمد و عرض كرد: همسری دارم كه هرگاه وارد خانه می شوم به استقبالم می آید، و چون از خانه بیرون می روم بدرقه ام می كند و زمانی كه مرا اندوهگین می بیند می گوید: اگر برای رزق و روزی [و مخارج زندگی] غصه می خوری، بدان كه خداوند آن را به عهده گرفته است و اگر برای آخرت خود غصه می خوری، خدا اندوهت را زیاد كند [و بیشتر به فكر آخرت باشی.] رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمودند: «ان لله عمالا و هذه من عماله لها نصف اجر الشهید (33) ؛ برای خدا كارگزارانی [در روی زمین] است و این زن یكی از كارگزاران خداست كه پاداش او برابر با نیمی از پاداش شهید است.»

در این كارها نیز به او كمك كن
33- پیامبر عزیز خدا صلی الله علیه و آله می فرمایند:
«ایما امراة اعانت زوجها علی الحج والجهاد او طلب العلم اعطاها الله من الثواب ما یعطی امراة ایوب علیه السلام (34) ؛ هر زنی كه در حج و جهاد و دانش اندوزی به شوهرش كمك كند، خداوند آن پاداشی را كه به زن حضرت ایوب علیه السلام داده است، به او می دهد.»

شهری در بهشت خدا
34- امام صادق علیه السلام می فرمایند:
«ما من امراة تسقی زوجها شربة من مآء الا كان خیرا لها من عبادة سنة صیام نهارها وقیام لیلها ویبنی الله لها بكل شربة تسقی زوجها مدینة فی الجنة وغفر لها ستین خطیئة (35) ؛ هر زنی كه به شوهرش مقداری آب دهد، برای او بهتر از عبادت یك سال است كه روزهایش روزه باشد و شب هایش عبادت كند. و خداوند به جای هر مقدار آبی كه به شوهرش بنوشاند، شهری در بهشت برایش می سازد و شصت گناهش را می آمرزد.»

تامین امنیت روانی همسر
35- پیامبر عزیز خدا صلی الله علیه و آله می فرمایند:
«حق الرجل علی المراة انارة السراج واصلاح الطعام وان تستقبله عند باب بیتها فترحب وان تقدم الیه الطست والمندیل وان توضئه وان لاتمنعه نفسهآ الا من علة (36) ؛ حق مرد بر زن این است كه چراغ خانه را روشن سازد؛ غذای مطبوع فراهم كند؛ و تا در خانه اش به پیشواز او برود و به او خوشامد بگوید؛ و تشت آب و حوله را برای او آماده كند و دست های او را بشوید؛ و بدون دلیل (عذر شرعی) مانع شوهر نسبت به نفس خودش نشود.»

رحمت خدا از آن كدبانویان است
36- امام صادق علیه السلام از پیامبر عزیز خدا صلی الله علیه و آله روایت می كند:
«ایما امراة دفعت من بیت زوجها شیئا من موضع الی موضع ترید به صلاحا نظر الله الیها ومن نظر الله الیه لم یعذبه (37) ؛ هر زنی كه در خانه شوهرش چیزی را برای سامان دادن وضع خانه جابه جا كند، خداوند نظر [رحمت] به او می كند. و هر كس مورد نظر [رحمت] خدا قرار گیرد، خدا عذابش نمی كند.»


خوشبوترین عطر، زیباترین لباس، نیكوترین زینت
37- پیامبر عزیز خدا صلی الله علیه و آله درباره حق شوهر بر زن می فرمایند:
«علیها ان تطیب باطیب طیبها وتلبس احسن ثیابها وتزین باحسن زینتها (38) ؛ بر زن است كه [برای شوهرش] خوشبوترین عطرهایش را بزند و قشنگترین لباس هایش را بپوشد، و از زیباترین زینت هایش استفاده كند.»

هنر آشپزی
38- امام صادق علیه السلام می فرمایند:
«خیر نسآءكم الطیبة الریح الطیبة الطبیخ التی اذا انفقت انفقت بمعروف وان امسكت امسكت بمعروف فتلك عامل من عمال الله وعامل الله لایخیب ولایندم (39) ؛ بهترین زنان شما زنی است كه دارای بویی خوش و دست پختی خوب باشد. هنگامی كه خرج می كند، بجا خرج كند، و هنگامی كه خرج نمی كند بجا از خرج كردن خودداری ورزد. چنین زنی كارگزاری از كارگزاران خداست و كارگزار خدا نه ناامید می شود و نه پشیمان.»

آرایش فقط برای شوهر
39- پیامبر عزیز خدا صلی الله علیه و آله می فرمایند:
«ان من خیر نسآءكم... المتبرجة من زوجها الحصان عن غیره (40) ؛ بهترین زنان شما آن زنی است كه برای شوهرش آرایش و زینت می كند، اما از بیگانگان خود را می پوشاند.»

از تو سپاسگزارم
40- امام صادق علیه السلام می فرمایند:
«خیر نسآءكم التی ان اعطیت شكرت وان منعت رضیت (41) ؛ بهترین زنان شما آن زنی است كه چون به او چیزی داده شود، سپاسگزاری كند و اگر به او چیزی داده نشود راضی باشد.»


1) بحار الانوار، ج 103، ص 228.
2) همان، ج 103، ص 227.
3) مكارم الاخلاق، ص 218.
4) همان، ص 216.
5) مستدرك الوسائل، ج 14، ص 250.
6) وسائل الشیعة، ج 14، ص 10.
7) مستدرك الوسائل، ج 14، ص 243.
8) بحارالانوار، ج 104، ص 72.
9) وسائل الشیعة، ج 15، ص 227.
10) همان، ج 15، ص 251.
11) همان، ج 8، ص 337.
12) مكارم الاخلاق، ص 80.
13) وسائل الشیعة، ج 15، ص 249.
14) همان، ج 15، ص 227.
15) بحارالانوار، ج 103، ص 249.
16) وسائل الشیعة، ج 14، ص 122.
17) بحارالانوار، ج 76، ص 11.
18) میزان الحكمة، ج 4، ص 287.
19) المحجة البیضاء، ج 3، ص 70.
20) مكارم الاخلاق، ص 218.
21) البته دستورهای شوهر باید مخالف با موازین اسلامی نباشد.
22) مستدرك الوسائل، ج 14، ص 243.
23) همان، ج 14، ص 161.
24) سفینة البحار، ج 1، ص 561.
25) مستدرك الوسائل، ج 14، ص 244.
26) وسائل الشیعة، ج 14، ص 115.
27) مستدرك الوسائل، ج 14، ص 162.
28) وسائل الشیعة، ج 14، ص 155.
29) همان، ج 14، ص 116.
30) بحارالانوار، ج 103، ص 252.
31) مستدرك الوسائل، ج 14، ص 242.
32) بحارالانوار، ج 76، ص 348.
33) وسائل الشیعه، ج 14، ص 17.
34) همان، ص 201.
35) وسائل الشیعة، ج 14، ص 123.
36) مستدرك الوسائل، ج 14، ص 254.
37) وسائل الشیعة، ج 15، ص 175.
38) الكافی، ج 5، ص 508.
39) وسائل الشیعة، ج 14، ص 15.
40) بحارالانوار، ج 103، ص 235.
41) همان، ج 103، ص 239.

منبع : ماهنامه اطلاع رسانی، پژوهشی، آموزشی مبلغان شماره35